HISTORIA
Historia Cracovii
Ponad sto lat tradycji, emocji i sportowej tożsamości.
"Nowa Reforma" i pierwsze lata funkcjonowania klubu
Czytaj więcej
13 czerwca 1906 roku w "Nowej Reformie" ukazało się ogłoszenie o powstaniu Cracovii. Oto jego treść:
Pierwsze treningi miały charakter nieformalny, a zawodnicy często uczyli się gry metodą prób i błędów, czerpiąc inspirację z zagranicznych wzorców. Klub tworzyli głównie studenci i absolwenci krakowskich uczelni, dla których sport był nie tylko rozrywką, ale także elementem nowoczesnego stylu życia i formą wspólnoty. Już od początku Cracovia budowała swoją tożsamość jako klub otwarty, ambitny i oparty na ideach fair play.
Kilka miesięcy po powstaniu zespół przyjął nazwę Akademicki Klub Footballowy Cracovia. Jednym z głównych inicjatorów tej zmiany był Józef Lustgarten – piłkarz, działacz i jeden z najważniejszych organizatorów wczesnych struktur
klubowych. Nazwa „Cracovia” podkreślała lokalną tożsamość i ambicję reprezentowania Krakowa na sportowej mapie regionu.
Przełomowym momentem był rok 1907, kiedy doszło do połączenia z drużyną Biało-Czerwonych. Fuzja ta nadała klubowi charakterystyczne barwy – pionowe pasy w kolorach narodowych, które szybko stały się symbolem Cracovii. Od tego
momentu biało-czerwone pasy zaczęły być utożsamiane z klubem, jego wartościami oraz patriotycznym wymiarem działalności sportowej.
W kolejnych latach Cracovia systematycznie podnosiła poziom sportowy. Rozgrywała mecze z drużynami z Krakowa, Lwowa i innych miast Galicji, zyskując coraz większe uznanie. Klub był postrzegany jako jeden z najbardziej nowoczesnych
ośrodków futbolowych w regionie, a jego zawodnicy należeli do czołówki ówczesnych piłkarzy.
Wybuch I wojny światowej w 1914 roku zahamował dynamiczny rozwój klubu. Wielu zawodników zostało powołanych do armii, a działalność sportowa została poważnie ograniczona. Mimo to Cracovia przetrwała ten trudny okres, zachowując
ciągłość organizacyjną i tożsamościową, co po odzyskaniu przez Polskę niepodległości umożliwiło jej szybki powrót do sportowej rywalizacji.
Pierwsze sukcesy
Czytaj więcej
Po odzyskaniu niepodległości Cracovia bardzo szybko stała się jednym z filarów odradzającego się polskiego futbolu. Klub dysponował już ugruntowaną strukturą organizacyjną, doświadczonymi zawodnikami oraz rosnącym zapleczem kibicowskim. Naturalną konsekwencją
było włączenie się do rywalizacji o najwyższe cele sportowe.
Pierwszy sezon mistrzostw Polski w 1920 roku nie został dokończony z powodu wojny polsko-bolszewickiej, jednak już rok później Cracovia zapisała się na kartach historii jako pierwszy mistrz Polski. Zespół prezentował dojrzały
i ofensywny futbol, a jego liderem był Józef Kałuża – wybitny napastnik, późniejszy selekcjoner reprezentacji Polski, który zdobył tytuł króla strzelców.
Sukces z 1921 roku zapoczątkował złotą erę Cracovii. Klub przez całe dwudziestolecie międzywojenne należał do ścisłej czołówki ligowej, regularnie rywalizując o mistrzostwo kraju. W latach 1930 i 1932 „Pasy” ponownie sięgały
po tytuł, wyprzedzając odpowiednio Wisłę Kraków i Pogoń Lwów w niezwykle zaciętych rozgrywkach.
Cracovia wyróżniała się nie tylko wynikami, ale również stylem gry. Drużyna słynęła z technicznego, kombinacyjnego futbolu, opartego na krótkich podaniach i ofensywnym nastawieniu. Jej zawodnicy byli wzorem sportowej kultury,
a mecze przyciągały tysiące kibiców.
Czwarty tytuł mistrzowski, zdobyty w 1937 roku, potwierdził dominującą pozycję Cracovii na krajowej scenie piłkarskiej. Klub wyprzedził wówczas AKS Chorzów, udowadniając, że mimo upływu lat pozostaje jednym z najlepiej zorganizowanych
i najbardziej ambitnych zespołów w Polsce.
Dwudziestolecie międzywojenne ugruntowało legendę Cracovii jako klubu elitarnego, silnie zakorzenionego w tradycji i jednocześnie nowoczesnego. Ten dynamiczny rozwój przerwał jednak wybuch II wojny światowej.
Okres II wojny światowej
Czytaj więcej
Wrzesień 1939 roku oznaczał dla Cracovii dramatyczne zerwanie ciągłości sportowej. Już 2 września niemieckie bomby spadły na stadion przy al. 3 Maja, powodując poważne zniszczenia infrastruktury. Obiekt szybko został przejęty przez okupanta i przekształcony
w zaplecze wojskowe, co uniemożliwiło jakąkolwiek działalność sportową.
Rozgrywki ligowe zostały zawieszone, a życie klubowe praktycznie przestało istnieć. Wielu zawodników, trenerów i działaczy Cracovii zostało zmobilizowanych lub zaangażowało się w działalność konspiracyjną. Klub, który jeszcze
kilka lat wcześniej świętował mistrzostwa Polski, znalazł się w samym środku wojennego chaosu.
Tragiczne losy spotkały wielu ludzi związanych z Cracovią. Część zginęła na frontach, inni padli ofiarą represji okupanta, egzekucji ulicznych, pobytów w więzieniach i obozach koncentracyjnych. Wielu sportowców trafiło również
do sowieckich łagrów lub zginęło w lasach i miejscach kaźni.
Łącznie w czasie II wojny światowej życie straciły 74 osoby związane z klubem, w tym 27 piłkarzy pierwszej drużyny. Skala strat była ogromna i na trwałe wpisała się w historię Cracovii jako jeden z najtragiczniejszych rozdziałów
jej dziejów.
Mimo fizycznej zagłady infrastruktury i personalnych strat, duch Cracovii przetrwał. Klub pozostał symbolem ciągłości i pamięci, a po wojnie szybko podjął próbę odbudowy.
Dziś pamięć o poległych jest pielęgnowana poprzez tablice pamiątkowe przy stadionie, które przypominają o ofierze ludzi Cracovii i ich udziale w dramatycznych losach XX wieku.
Ostatnie Mistrzostwo Polski
Czytaj więcej
Po zakończeniu II wojny światowej Cracovia bardzo szybko wróciła do sportowego życia. Klub, mimo ogromnych strat personalnych i materialnych, odbudował struktury organizacyjne i rozpoczął rywalizację w powojennych rozgrywkach. Już w pierwszych sezonach
po wojnie „Pasy” należały do ścisłej czołówki polskiej piłki, co było dowodem siły tradycji i ciągłości sportowej klubu.
Kulminacją tego okresu było mistrzostwo Polski zdobyte w 1948 roku. Tytuł ten miał
wyjątkowy, symboliczny charakter – był potwierdzeniem, że Cracovia, mimo wojennej traumy, wciąż potrafi rywalizować na najwyższym poziomie. Decydujący mecz rozegrany 5 grudnia 1948 roku przeciwko Wiśle Kraków przeszedł do historii
jako jeden z najważniejszych momentów w dziejach klubu. Zwycięstwo 3:1, odniesione przy około 20-tysięcznej publiczności, miało wymiar nie tylko sportowy, ale również prestiżowy i emocjonalny.
Lata tuż po mistrzostwie przyniosły jednak poważne zmiany związane z realiami politycznymi powojennej Polski. W 1949 roku, w wyniku centralnej reorganizacji sportu wzorowanej na modelu radzieckim, Cracovia została przemianowana
na Związkowy Klub Sportowy Ogniwo Cracovia. Z czasem klub utracił zarówno historyczną nazwę, jak i biało-czerwone barwy, co było szczególnie bolesne dla kibiców i środowiska klubowego.
W kolejnych latach Cracovia funkcjonowała również pod nazwą Terenowe Koło Sportowe Sparta. Okres ten był czasem tożsamościowego zagubienia, w którym klub istniał formalnie, ale był pozbawiony swoich najważniejszych symboli.
Dopiero w 1955 roku udało się odzyskać historyczną nazwę Cracovia, co miało ogromne znaczenie dla odbudowy klubowej dumy i więzi z kibicami.
Sportowo Cracovia wciąż potrafiła nawiązywać do dawnych sukcesów. Klub zdobywał medale mistrzostw Polski – w 1949 roku wicemistrzostwo, a w 1952 roku brąz. Były to jednak ostatnie tak znaczące osiągnięcia w tym okresie. W 1954
roku nastąpił kryzys, który zakończył się spadkiem z najwyższej klasy rozgrywkowej.
Lata 1955–1960 Cracovia spędziła głównie na zapleczu I ligi. Choć zdarzały się próby powrotu do elity, klub coraz wyraźniej tracił sportowy impet. Był to początek długiego okresu zmagań, który naznaczył kolejne dekady historii
„Pasów”.
Lata transformacji i kryzys sportowy
Czytaj więcej
Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte były dla Cracovii czasem trudnych realiów organizacyjnych i sportowych. Klub, podporządkowany państwowym zrzeszeniom sportowym, nie dysponował stabilnym zapleczem finansowym ani politycznym. Protektorzy Cracovii –
m.in. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne oraz spółdzielnia spożywców – nie należeli do najsilniejszych podmiotów w systemie sportowym PRL, co bezpośrednio przekładało się na możliwości rozwoju drużyny.
Sportowo Cracovia regularnie balansowała pomiędzy ligami. Krótkie epizody w najwyższej klasie rozgrywkowej przeplatały się z bolesnymi spadkami. Szczególnie dotkliwy był pierwszy w historii klubu spadek do trzeciej ligi po
sezonie 1970/71, który uświadomił skalę kryzysu sportowego i organizacyjnego.
Mimo trudności, klub wciąż cieszył się wiernym wsparciem kibiców, którzy pozostawali z drużyną niezależnie od poziomu rozgrywek. To właśnie w tym okresie zaczęła kształtować się specyficzna tożsamość kibicowska Cracovii – oparta
na lojalności, przywiązaniu do tradycji i dumie z historii, nawet w obliczu sportowych niepowodzeń.
Jasnym punktem tego długiego okresu był sezon 1982/83, w którym Cracovia wywalczyła awans do najwyższej klasy rozgrywkowej. Powrót do elity dawał nadzieję na trwałą odbudowę pozycji sportowej, jednak brak stabilnych fundamentów
sprawił, że sukces ten nie został w pełni wykorzystany.
Lata dziewięćdziesiąte upłynęły głównie pod znakiem walki o przetrwanie. Klub występował przede wszystkim na trzecim szczeblu rozgrywkowym, zmagając się z narastającymi problemami finansowymi i organizacyjnymi. Pomimo przekształcenia
w Sportową Spółkę Akcyjną w 1997 roku, sytuacja ekonomiczna pozostawała bardzo trudna.
Cracovia była wówczas bliska upadku, a jej dalsze istnienie stało pod znakiem zapytania. Klub przetrwał jednak dzięki determinacji środowiska oraz bezprecedensowemu zaangażowaniu kibiców, którzy odegrali kluczową rolę w ratowaniu
najstarszego klubu sportowego w Polsce.
Nowa era: od Comarchu do Ekstraklasy
Czytaj więcej
Początek XXI wieku był dla Cracovii momentem przełomowym. Narastający kryzys finansowy doprowadził do mobilizacji środowiska kibicowskiego, którego kulminacją była manifestacja przed Urzędem Wojewódzkim przy ul. Basztowej w 2001 roku. Wydarzenie to stało
się symbolem walki o przyszłość klubu i zwróciło uwagę opinii publicznej na dramatyczną sytuację „Pasów”.
Kluczową rolę w ratowaniu Cracovii odegrała tzw. „Grupa 100” – kibice i sympatycy klubu, którzy wsparli go własnymi środkami finansowymi. Ich działania umożliwiły stabilizację sytuacji i otworzyły drogę do pozyskania strategicznego
sponsora. W 2002 roku do Cracovii dołączyła firma Comarch, kierowana przez prof. Janusza Filipiaka, co zapoczątkowało nową erę w historii klubu.
Efekty zmian były widoczne niemal natychmiast. W sezonie 2002/03 Cracovia awansowała do II ligi, a rok później – po niemal dwóch dekadach przerwy – wróciła do Ekstraklasy. Powrót do najwyższej klasy rozgrywkowej miał ogromne
znaczenie symboliczne i był traktowany jako odzyskanie należnego miejsca w polskiej piłce.
Pierwsze sezony po awansie przyniosły stabilizację sportową i organizacyjną. Cracovia szybko zyskała opinię jednej z najbardziej atrakcyjnie grających drużyn ligi, a piąte miejsce w debiutanckim sezonie w Ekstraklasie było
dużym sukcesem. Klub inwestował w infrastrukturę, szkolenie młodzieży oraz rozwój zaplecza sportowego.
W kolejnych latach „Pasy” regularnie zajmowały bezpieczne miejsca w ligowej tabeli, a sezon 2007/08 zakończyły na wysokiej, czwartej pozycji. Był to okres względnej stabilności, w którym Cracovia umocniła swoją pozycję jako
solidny klub Ekstraklasy, zdolny do rywalizacji z najlepszymi.
Współczesność i europejskie puchary
Czytaj więcej
Po kilku latach stabilnej gry w Ekstraklasie Cracovia w sezonie 2011/12 ponownie doświadczyła sportowego niepowodzenia, kończąc rozgrywki spadkiem do I ligi. Decyzja o powrocie trenera Wojciecha Stawowego miała na celu szybkie odbudowanie drużyny i ponowny
awans.
Cel ten został zrealizowany już po jednym sezonie, a Cracovia ponownie znalazła się w najwyższej klasie rozgrywkowej. Kolejne lata przyniosły stopniową poprawę wyników, choć nie brakowało momentów rozczarowania i walki o ligowy
byt. Sezon 2013/14 rozpoczął się bardzo obiecująco, jednak ostatecznie zakończył się poza grupą mistrzowską.
Przełom nastąpił w sezonie 2014/15 po objęciu drużyny przez Jacka Zielińskiego. Cracovia zanotowała znakomitą końcówkę rozgrywek, co pozwoliło jej zakończyć sezon na 9. miejscu. Jeszcze lepszy był sezon 2015/16, w którym „Pasy”
przez długi czas znajdowały się w ścisłej czołówce ligi.
Czwarte miejsce w sezonie 2015/16 zapewniło Cracovii pierwszy w historii awans do eliminacji europejskich pucharów. Był to moment przełomowy, potwierdzający sportowy rozwój klubu i jego ambicje wykraczające poza krajowe podwórko.
Okres pracy trenera Michała Probierza, przypadający na lata 2017–2021, przyniósł dalszą stabilizację i kolejne sukcesy. Kulminacją tego etapu był sezon 2019/20, zakończony historycznym zdobyciem Pucharu Polski oraz Superpucharu
Polski. Sukcesy te na trwałe zapisały się w historii Cracovii jako jedne z najważniejszych po II wojnie światowej.
Bieżąca dekada i nowe otwarcie
Czytaj więcej
Po historycznych triumfach z 2020 roku Cracovia stanęła przed wyzwaniem utrzymania wysokiego poziomu sportowego. Sezon 2020/21 zakończył się 14. miejscem w Ekstraklasie, a klub nie zdołał obronić Pucharu Polski, odpadając w półfinale. Był to sygnał, że
konieczne są zmiany i nowa strategia rozwoju.
W kolejnych sezonach doszło do roszad na stanowisku trenera, a drużyna stopniowo odbudowywała swoją pozycję w lidze. Pod wodzą Jacka Zielińskiego Cracovia zajmowała miejsca w środku tabeli, zapewniając sobie ligowy byt i względną
stabilność sportową.
Grudzień 2023 roku był momentem szczególnie trudnym dla całego środowiska klubowego. Śmierć prof. Janusza Filipiaka – wieloletniego właściciela i prezesa – zakończyła pewną epokę w historii Cracovii. Jego wkład w odbudowę
i rozwój klubu jest dziś jednym z fundamentów współczesnej tożsamości „Pasów”.
Rok 2024 przyniósł istotne zmiany organizacyjne. Funkcję prezesa objął dr Mateusz Dróżdż, a wiosną – wobec zagrożenia spadkiem – stery drużyny przejął Dawid Kroczek, który skutecznie zrealizował cel utrzymania w Ekstraklasie.
Równocześnie klub zaprezentował nową identyfikację wizualną oraz powrócił do historycznej nazwy KS Cracovia SA.
Kolejne miesiące upłynęły pod znakiem budowy przyszłości. Klub rozwija Akademię, modernizuje procesy szkoleniowe, inwestuje w analitykę sportową i wdraża zasady zrównoważonego rozwoju. Sezon 2025/26, prowadzony przez słoweńskiego
trenera Lukę Elsnera, oraz jubileusz 120-lecia klubu otwierają nowy rozdział w historii Cracovii – z ambicją łączenia bogatej tradycji z nowoczesnym podejściem do sportu.
Na początku 2026 roku klub ogłosił nowy Zarząd. Prezesem Zarządu została Elżbieta Filipiak. Natomiast wiceprezesami zostali Murat Çolak oraz David Amdurer.
Sponsorzy i Partnerzy
