Pamiętacie zapewne film pt. „Kod Da Vinci” i to uczucie, ten szok poznawczy, że coś na co patrzyliśmy całe życie, zawierało elementy, których nie dostrzegaliśmy. Ale ten tekst nie będzie traktował o twórczości geniusza renesansu, nie będzie też recenzją filmów „Vinci” ani „Vinci II”, przypominających w swoisty sposób o związku genialnego Leonarda z Krakowem. Opowiemy Wam natomiast, skąd wziął się motyw liter „CR” na pasiastych koszulkach retro Cracovii, w których wystąpili piłkarze podczas Treningu Noworocznego 2026.
Zacznijmy jednak od fresku… „Ostatnia wieczerza” namalowana została przez Leonarda w roku pańskim 1498. Zobaczyć ją można w refektarzu klasztoru Dominikanów w Mediolanie. My też mamy swój „fresk”, a uczynię go punktem wyjścia do rozwiązania zagadki. Na stadionie przy ul. Kałuży, na trybunie „I”, tam gdzie na codzień sektor rodzinny gości najmłodszych kibiców, znajduje się malowidło ścienne, prezentujące drużynę Cracovii, która zdobyła pierwszy w historii polski tytuł mistrzowski. U Leonarda było 12 apostołów - podobnie u nas, zobaczymy na fresku 12 postaci. W centralnym punkcie „Ostatniej wieczerzy”, dzięki filmowi w reżyserii Rona Howarda „objawiła się” naszym oczom tajemnicza postać kobiety, której nigdy tam nie zauważano. Na naszym grafitti zagadka znajduje się również na środku obrazu. Mianowicie na koszulce samego Józefa Kałuży.
Żeby jednak „to” dostrzec, musimy sięgnąć po materiał źródłowy, na podstawie którego powstało owo malowidło. A gdy weźmiemy do ręki zdjęcie z którego skorzystano, okaże się, że na piersi Kałuży znajduje się coś, co na pewno nie przypomina herbu Cracovii. Jednak ewidentnie jest tam coś naszyte. Na tej „mistrzowskiej” fotografii z 1921 roku trudno ocenić, co to jest. Warto więc przejrzeć inne zdjęcia z tego okresu. Wtedy okaże się, że koszulkę z podobnym elementem ma jeszcze co najmniej jeden a nawet dwóch piłkarzy z drużyny. Tak jest na przykład na fotografii ze strony 55 Monografii 100-lecia Cracovii, gdzie ów symbol nosi Tadeusz Dąbrowski i Stanisław Szeligowski. Strona 59 monografii - na zdjęciu w pierwszym planie kosz kwiatów dla Antoniego Poznańskiego, który tego dnia rozgrywał swój setny mecz w barwach Pasów. W drugim - może nie planie, ale rzędzie - wsród stojących piłkarzy, Józef Kałuża a obok Tadeusz Dąbrowski. Obaj w koszulkach z tym ciekawym znakiem. Ale tu tych koszulek jest więcej, bo jeszcze trzy! Mają je Mielech, Prochowski i Majcherczyk. To już pół drużyny - czyli poważna sprawa. Ale i na tym zdjęciu trudno jeszcze rozpoznać dokładnie, jaki symbol widać na koszulkach po lewej stronie - na sercu. Jest na pewno litera C. Ale co jeszcze? Czy to druga litera? Czy korona nad literą? Pewność przychodzi, gdy trafiamy na zdjęcie z 1911 roku - wspólne zdjęcie piłkarzy Cracovii i nieznanego rywala (Piłkarstwo polskie w zaborach 1886-1918, strona 120). Czwarta postać od prawej to Włodzimierz Scharoch. On i postać obok mają na piersi ów znak. Na koszulce nierozpoznanego piłkarza Cracovii - tego obok Scharocha - widzimy już wyraźnie, że ów symbol to splecione litery „CR”. Jest to najstarsze znane (w momencie pisania tego tekstu autorowi) zdjęcie, na którym piłkarze Cracovii widoczni są w tych koszulkach.
Po głębszej analizie kilkudziesięciu fotografii dochodzimy do wniosku, że na przestrzeni około 10 lat musiały istnieć conajmniej dwa komplety koszulek z literami CR na piersi. Co może prowadzić do wniosku, że skoro na więcej niż jednym komplecie ten symbol zaistniał, to używanie tych symboli było dla piłkarzy Cracovii istotne. Skąd wiemy, że były conajmniej dwa komplety? Zmienił się krój liter i ich kolorystyka. Pierwszy chronologicznie rzecz biorąc komplet odznacza się literą C w ciemnym (czerwonym?) kolorze. Drugi, rozpoznawalny od roku 1917 ma już obie litery w kolorze jasnym (białym?).
Co mogły oznaczać owe litery? Pierwsze skojarzenie może prowadzić do wniosku, że to pierwsze dwie litery nazwy - CRacovia. To chyba najprostsze wyjaśnienie. Ale praprzyczyna takiej symboliki może być też inna. Pierwsze bowiem odnalezione (do momentu napisania tego tekstu przez autora) zdjęcie, na którym koszulki z literami CR mają wszyscy pikarze jednocześnie, to zdjęcie drugiej drużyny Cracovii - czyli drużyny rezerw - z 1912 roku (Piłkarstwo polskie w zaborach 1886-1918 - strona 143). Jednak pamiętajmy, że najstarsze zdjęcie, na którym pojawia się ten symbol na koszulkach, to rok 1911 (ma je dwóch zawodników).
Pojawia się też pytanie, jak tłumaczyć bardzo konsekwentne i powtarzalne występy w tych koszulkach absolutnie czołowych piłkarzy Cracovii w pierwszej drużynie, takich jak Kałuża, Mielech, Traub I czy Szeligowski - i to przez wiele lat. Wspaniały skrzydłowy z tamtych lat, jeden z wiodących piłkarzy Pasów - Tadeusz Dąbrowski, grał w niej również wtedy, gdy Cracovia zdobywała Puchar Galicji.
Na dzień dzisiejszy trudno jednoznacznie ocenić, skąd, dlaczego i po co takie właśnie oznaczenie koszulek pojawiło się na strojach Pasów. Wiedza o tej ciekawostce zatarła się na przestrzeni dziejów. Równolegle używano koszulek bez liter CR i z literami, a także ewidentnie mieszano te komplety. Trudno też kojarzyć je jednoznacznie z drużyną rezerw, skoro występowali w nich najwybitniejsi piłkarze Cracovii w pierwszej drużynie. Raczej - choć i tu pewności nie ma - nie nosił ich np. kapitan drużyny, skoro podczas jednego meczu w tych koszulkach występowało nawet kilku zawodników jednocześnie.
Tak czy inaczej - Klub Sportowy Cracovia w 2026 roku postanowił umieścić ten niedostrzegany do tej pory, a bardzo ciekawy detal z przedwojennych koszulek, na stylizowanej na styl retro koszulce wydanej z okazji 120-lecia Klubu. Prezentuje się pięknie, a kto wie - może to, że do niego wracamy pomoże w ostatecznym wyjaśnieniu jego genezy a przede wszystkim - ocali od zapomnienia.
Robert Makowski
Autor dziękuje za wsparcie merytoryczne w pracach nad zagadnieniem Prezesowi Historyków i Statystyków Sportu - Arturowi Fortunie.
Sponsorzy i Partnerzy
